Drop us a line
We are always open for new collaborations
ЭГЕРДЕ БИЗ КООМДОШТУКТАРЫБЫЗДЫ МЕЙКИНДИКТЕРДИН АЙЛАНАСЫНДА КУРСАК ЭМНЕ БОЛОТ?
МЕЙКИНДИКТИ КУРУУ ДЕГЕН ЭМНЕ?
Районду, шаарды же аймакты жакшыртуу үчүн баарын камтыган идея жана тажрыйбалык мамиле катары, мейкиндикти куруу адамдарды коомдук жайларды ар бир коомдоштуктун чордону катары жамааттык кайра түшүнүүгө жана жаңыдан ойлоп табууга шыктандырат. Адамдар менен алар чогу колдонгон жайлардын ортосундагы байланышты чыңдап, мейкиндикти куруу биргелешкен жараянды туюнтат, анын жардамы менен биз жалпы баалуулукту максималдаштыруу үчүн өз коомдук жайларыбызды калыптандыра алабыз. Жөн гана мыкты шаардык дизайнды алга жылдыруу болбостон, мейкиндикти куруу колдонуунун чыгармачыл моделдерине түрткү болуп, мейкиндикти аныкташкан жана анын улануучу эволюциясын кубатташкан физикалык, маданий жана социалдык өзгөчөлүктөрүнө айрыкча көңүл бөлөт.
Коомдоштукка негизделген жана чордонунда коомдоштуктун катышуусу менен, мейкиндикти куруунун майнаптуу жараяны жергиликтүү коомдоштуктун ресурстарын, эргүүсүн жана дараметин колдонот да, адамдардын саламаттыгына, бакытына жана жыргалчылыгына түрткү болуучу сапаттуу коомдук жайларды түзүүгө алып келет.
«Мейкиндикти куруу» долбоорунун алкагында адамдардан алар үчүн мейкиндикти куруу деген эмнени туюнтары жөнүндө сураганбызда, биз бул ким өз турмушунда мейкиндик менен тыгыз байланышты сезсе, ошолор үчүн маанилүү жана терең баалуу жараян экенин байкадык. Коомдук жайлардын мейкиндигин куруу адамдарга алардын жамааттык көз карашы канчалык кубаттуу боло аларын көрсөтөт. Бул аларга күнүмдүк мейкиндиктерди кайра аңдоого жана парктардын, шаардын борборлорунун, жээк бойлорунун, аянттарынын, кварталдарынын, көчөлөрүнүн жана коомдук имраттарынын дараметин жаңыдан көрүүгө жардам кылат.
Мейкиндикти куруу – жаңы идея эмес.
Коомдук жайлар долбоору «Мейкиндикти куруу» терминин 1990-жылдардын ортосунда биздин мамилени сыпаттоо үчүн ырааттуу колдоно баштаса да, объектилерди түзүүнүн негизинде жаткан кээ бир идялар, Джейн Джейкобс жана Уильям Х. Уайт өңдүү биздин насаатчыларыбыз автомобилдерди жана соода борборлорун гана эмес, шаарларды да адамдар үчүн долбоорлоо жөнүндө жаңычыл идеяларды тааныштырышкан 1960-жылдарда жайыла баштаган. Алардын эмгеги күү-шаа түшкөн кварталдардын жана өзүнө арбап алган коомдук жайлардын социалдык жана маданий маанилүүлүгүнө көңүлдү бурган: Джейкобс карапайым адамдарды азыр жакшы белгилүү «көчөгө көз караш» идеясынын аркасында көчөлөрдү ээлөөгө чакырган, ал эми Холли Уайт коомдук жайларда жаркын социалдык турмушту түзүү үчүн түйүндүү элементтерди жалпы жонунан тартып берген. Шаарларды долбоорлоонун ушул (жана башка) пионерлеринин акылмандыгын колдонуп, 1975-жылдан тарта «Коомдук жайлар» долбоорунда бара-бара мейкиндикти курууга карата комплекстүү мамиле иштелип чыккан.
Биздин 3500ден ашуун коомдоштуктар менен – АКШнын бардык 50 штатында жана 50дөн ашуун өлкөлөрдө – иштөө тажрыйбабыздын аркасында «Коомдук жайлар» долбоору коомдоштуктардын биргелешип иштөө жараяны коомдук жайларды түзүү жана жандантуу үчүн кантип көбүрөөк майнаптуу мамиле болуп саналаарын мисалдар менен көрсөтүүсүн улантат. Биз үчүн мейкиндикти куруу – бул философия жана жараян (процесс). Мейкиндикти куруу ошол мейкиндиктен өзү жана жалпы эле өз коомдоштугу үчүн керектөөлөрү менен күтүүлөрүн түшүнүү үчүн, белгилүү бир мейкиндикте жашашкан, иштешкен жана ойношкон инсандарды байкоо жүргүзүүгө, угууга жана суроолорду берүүгө көңүлдү бурат. Ушул маалыматтарга ээ болуп, биз мейкиндиктин жалпы көрүмүн (видение, vision) түзүү үчүн чогуу чогула алабыз. Бул көрүм мейкиндиктердин өздөрүнө да, аларды колдонгон адамдарга да токтоосуз пайдаларды алып келген «Оңой, ылдам, арзан» кичинекей жакшыртууларынан баштап, ишке ашыруу стратегиясына ылдам айлана алат.
СИЗДЕР МЕЙКИНДИККЕ КӨӉҮЛ ТОПТОШТУРГАНДА, БААРЫН ТҮРДҮҮЧӨ ЖАСАЙСЫЗДАР
Тилеккке каршы, 20-кылымдын катаал пландоо жараяндары ушунчалык институтташкан болуп калышты, коомдоштуктардын кызыкдар жактары алар жашашкан коомдук жайларга карата өздөрүнүн идеялары менен үмүт-тилектерин айтуу мүмкүнчүлүгүнө сейрек ээ болушат. Мейкиндикти куруу боюнча пландоочуларга, дизайнерлерге жана инженерлерге алардын кесиптеринин, дисциплиналарынын, күн тартибинин тар чордонунун чектеринен чыгуунун кеңири баалуулугун көрсөтүп, ошол турумдарды буза, сындыра алат. Иштеп чыгуучулар жана долбоорлоочулар бул процесске жергиликтүү деңгээлде катышууну кубатташканда, алар өздөрүн көптөгөн баш оорулардан арылтышаарын тажрыйба көрсөтөт. Жол кыймылы үстөмдүк кылган көчөлөр, аз колдонулган парктар жана обочолонгон же майнапсыз өнүктүрүү долбоорлору өңдүү кеңири таралган көйгөйлөрдү, мейкиндикти айрым компоненттерге чектөөнүн ордуна бүтүн бойдон караган жайларды жайгаштыруу моделдерин колдонуу жолу менен чечүүгө же дегеле андан качууга болот.
МЕЙКИНДИКТИ КУРУУНУН НЕГИЗГИ ПРИНЦИПТЕРИ
Коомдук жайлардын мейкиндигин куруу коомдоштуктарды жандандыруу үчүн трамплин боло алат. Кырк жылдык тажрыйбага таянып, биздин мейкиндикти куруунун 11 принцибибиз коомдоштуктарга ар кыл пикирлерди бирдиктүү көрүмгө жуурууга (1), ошол көрүмдү колдонуу планына жана программасына өзгөртүп түзүүгө (2), планды туруктуу ишке ашырууну камсыздоого (3) жардам кылуу үчүн жетектөөчү көрсөтмөлөрдү сунушташат. Жалпы көрүмдү реалдуулукка – чындап эле эң сонун жайга – айлантуу, демек кичинекей кадамдарды жасоо, белгилүү бир контекстте эмне баарынан мыкты иштерин чындап угуу жана көрүү үчүн чыдамдуулукту табуу болуп саналат.
Коомдоштуктун салымы мейкиндикти куруу жараяны үчүн чоң мааниге ээ болгондой эле, эң сонун коомдук жайлар ийгиликтүү социалдык тармактарга кантип түрткү болору жана бир эле мезгилде көптөгөн кызыкдар тараптар менен демилгелерге пайда алып келери жөнүндө өз ара түшүнүүгө ээ болуу да абдан маанилүү. 11 Принциптер, ошондой эле биз коомдук жайларды жакшыртуу үчүн иштеп чыккан башка шаймандар (мисалы, «Power of 10»), жарандарга өз коомдоштуктарына чоң өзгөрүүлөрдү – баштапкы көрүмдө болжонгондон кыйла көп масштабдуу болгон өзгөрүүлөрдү киргизүүгө жардам кылды.
Мейкиндиктин диаграммасы коомдоштуктарга мейкиндиктерди баалоого жардам кылуу үчүн «Мейкиндикти куруу» долбоору иштеп чыккан шаймандардын бири болуп саналат. Ички шакек – мейкиндиктин түйүндүү атрибуттарын, ортоӊку шакек – анын материалдык эмес сапаттарын, ал эми тышкы шакек – анын өлчөнүүчү маалыматтарын берет.
ТЕОРИЯДАН ПРАКТИКАГА: МЕЙКИНДИКТИ КУРУУНУН ЭЛ АРАЛЫК КЫЙМЫЛГА АЙЛАНУУСУ
Мейкиндикти куруу – бул «Мейкиндикти куруу» долбоорунун ишинин жана мүдөөсүнүн негизи, бирок биз аны өз менчигибиз катары соода эн белгиси кылбайбыз. Ким эң сонун коомдук жайларды түзүүдө чынчыл болсо жана ким мейкиндикти сезүү бардык жерде адамдардын жана коомдоштуктун физикалык, социалдык, эмоциялык жана экологиялык саламаттыгына тассир кылаарын түшүнсө, ал ошолордун баарына жана ар бирине таандык. Биз коомдоштукка багытталган ылдыйдан жогору кеткен мамилени коргоону, тажрыйбалоону жана жактоону улантабыз, ал коомдук жайларды түзүүнү сыпаттайт. Ийгиликтүү болуу үчүн, бул жараян бардык деңгээлдерде эң мыкты лидерликти жана иш-аракеттерди талап кылат. Лидерлер бардык суроолордун жоопторуна ээ болушпайт, жана ээ болууга тийиш дагы эмес, муну таанып жана эксперименттер менен биргелешкен иштер үчүн мейкиндик берип, мейкиндикти куруу андан да даана жараянды жайылтууга жол берет. Бүгүн «мейкиндикти куруу» термини көп кырдаалдарда – коомдоштуктарды жакшыртууга берилген жарандар жана уюмдар тарабынан гана эмес, пландоочулар жана иштеп чыгуучулар тарабынан да колдонулат, алар аны нукуралыкты жана сапатты болжоо үчүн «бренд» катары, керек десе өздөрүнүн долбоорлору бул убаданы дайыма эле актай беришпесе дагы колдонушат. Иштин чынында ал коомчулуктун катышуусу менен байланышпаган жараянга карата «мейкиндикти курууну» колдонуу, анын дараметтүү баалуулугун азайтат. Мейкиндикти куруу – бул имараттарды куруунун, аянттарды долбоорлоонун же коммерциялык чөлкөмдү өнүктүрүүнүн эле өзү эмес. Канчалык көп коомдоштуктар мейкиндикти куруунун үстүнөн иштешкенине жана канчалык көп кесипкөйлөр өз жумушун «мейкиндикти куруу» деп аташканына жараша, жараяндын маанисин жана бүтүндүгүн сактоо маанилүү. Чоң коомдук мейкиндик анын физикалык атрибуттары менен гана өзгөртүлө албайт; ал адамдарга кызматтары дайыма калыбынан ашып түшкөн коомдоштуктун абдан маанилүү ресурсу катары кызмат өтөөгө да тийиш. Бардык жаш курактардагы, жөндөмдүүлүктөрдөгү жана социалдык-экономикалык тектердеги адамдар коомдук жайга жетип жана аны менен ыракаттанып гана койбостон, аны бирдейлештирүүдө, түзүүдө жана тейлөөдө маанилүү роль ойной алышканда, башкача айтканда биз нукура мейкиндикти курууну иш-аракетте көргөнүбүздө.
Мейкиндикти куруу алар менен мейкиндиктин физикалык, социалдык, экологиялык, маданий жана керек десе руханий сапаттары тыгыз чырмалышкан эсепсиз ыктарга кунт коюп көңүл бурат да, биз бул көрүмдү бир нече муун бою алга жылдыруунун үстүнөн иштешкен көрөгөч мейкиндиктерди түзүүчүлөргө шыктанууну улантабыз.
Мейкиндикти куруу баарына таандык болот: анын мүдөөсү менен максаты каалаган адамга же уюмга караганда чоң. «негизги уюм» катары Коомдук жайлар долбоору кыймылды, тармактын өсүүсүн, ошондой эле бүткүл дүйнөдө мейкиндикти куруучулардын жана пикирлештердин тажрыйбасы менен алмашууну кубаттоо үчүн багышталган бойдон кала берет.
Мейкиндикти куруу:

Коомдоштук тарабынан багытталуучу
Кыялга шайкеш келген
Калыптын мурда функциясы маанилүү болгон
Тез ыӊгайлашуучу
Инклюзивдүү
Багыттарды түзүүгө фокусташкан
Контексттүү шарттарга байланыштуу
Динамикалуу
Трансдисциплинардык
Өзгөрүүгө ачык
Ийкемдүү
Биргелешкен
Коомдук

Мейкиндикти куруу болуп саналбайт:

Жогорудан төмөнгө карай багытталган
Реакциячыл
Дизайн менен багытталуучу
Жалпы же ылдам чечим
Жокко чыгаруучу
Автоунаага багытталган
Бардык өлчөмдөргө ылайыктуу
Статикалуу
Дисциплина менен багытталуучу
Бир өлчөмдүү
Жөндөөчү көзөмөлдөн көз каранды
Сарптоолордун/пайдалардын талдоос
Долбоорго багытталган
    Материалдын түп нускасы: «Мейкиндикти куруу деген эмне?» Коомдук жайлар үчүн долбоор, 2007