Drop us a line
We are always open for new collaborations
КЫРГЫЗЧА МАТЕРИАЛДАР
URBANсөздүк
городская мобильность
urban mobility
Шаардык мобилдүүлүк
Шаардын ар кайсы райондору арасында каттоонун милдеттүү шарты болуп саналат. Бүгүнкү күндө жеке автоунаалар жана коомдук транспорт шаардык мобилдүүлүктүн кеңири колдонулган түрү болуп калды.

Бирок, автоунаалар шаардык мобилдүүлүктүн сапатына чоң маселени жаратышат. Туура шаардык пландоо жана автоунаа жолдорун колдонууда альтернативаларга инвестиция жок болгондугуна байланыштуу шаарлар автоунаалардын көбөйүшүнө алып келет дагы, өз кезегинде мындай абал калктын жашоо сапатын начарлатып, жолдордун тыгынынын көбөйүшүнө алып келет.

Шаардык жашоонун сапаты дегенде бир гана экономикалык өнүгүүнү эмес, ошондой эле ыңгайлуу жана эстетикалык жактан жакшынакай шаардык айлана-чөйрөнү түшүнүү керек.
Шаардык жашоонун сапаты көптөгөн шарттардан түзүлөт, алардын арасында шаардын баардык райондоруна жана шаардык инфраструктура объектилерине транспорттук каттамдардын жеткиликтүүлүгү дагы бар. Транспорттук система бул шаардын келечеги болуп эсептелет, себеби учурдагы калктын мобилдүүлүгү үчүн гана эмес, шаардык курулуштун дагы туура/ керектүү нукка бурууга дагы багытталган. Шаардын архитектуралык кел бетин гана толуктабастан, шаар аймагынын өсүшүн жана колдонулушун көзөмөлдөйт. Адистер белгилеп кеткендей, шаардык жашоонун сапатынын 3/1 бөлүгү шаарык мобилдүүлүктүн абалынан, туруктуулугунан жана тургундар менен айлана-чөйрөнүн коопсуздуганан көз каранды. Мобилдүүлүктүн абалы көптөгөн өлкөлөрдө Конституция тарабынан кепилденген мүмкүнчүлүктөрдүн теңдиги катары саналат. Жашоого ыңгайлуу болгон шаар татынакай, жайлуу жана фунционалдуу болуусу шарт. Шаарда мындай шарттарды орнотууга түздөн түз жашоочулар катышуусу зарыл, себеби шаар тургундары жеткиликтүү коомдук транспорт, коопсуз жөө жүргүнчүлөр өтчү жол кесилиштери, велосипед жолдору, ыңгайлуу унаа токтотуучу жайлар жана жайлуу коомдук мейкиндиктердин болуусуна кызыкдар тараптар.

Ийгиликтүү шаарларды мобилдүүлүк шаар тургундарынын баардыгына жумушка, билим алууга, саламаттыгын чыңдоого жана социалдык кызматтарга болгон мүмкүнчүлүктү адилеттүү камсыз кылууда, шаардын коомдук жашоосунда тургундардын катышуусун кеңейтүүдө жигердүү колдонулат. Өз кезегинде экологиялык жактан таза, жогорку деңгээлдеги транспорттук каттамдары бар коопсуз шаар, экономикалык мүмкүнчүлүктөрдү жаратат.

Дүйнөлүк тажрыйбада туруктуу шаардык мобилдүүлүккө жетүүнүн үч ченеми бар:
  • Экологиялык- транспорттун шаарга зыяндуу таасирин, ызы-чуунун жана зыяндуу заттардын тарашын, автоунаалар ээлеп алган коомдук жайларды азайтуу. Ошону менен транспорттук система канчалык деңгээлде "жашыл" болуп калганы аныкталат.
  • Социалдык ченемде- шаардык транспорттук системаны ыңгайлуу жана адилеттүү жол менен колдонгон шаар тургундарынын санынын көбөйүшүн чагылдырган көрсөткүчтөр катышат.
  • Экономикалык ченемде- транспорттук инфраструктура объектилеринин жана шаардын транспорттук карскасында пайдалуу жерлерди ээлеген аймактардын экономикалык кайтарымынын инвестиция тартуу деңгээлинин көтөрүлүшү белгиленет.
городское озеленение
urban landscaping
Шаарды жашылдандыруу
Аймакты жашылдандыруу - бул аймакты жакшыртууну максат коюп, өзүнө аймакты, сейил бактарын, бакчаларды, короо-жай участокторун гүлдөтүү жана кооздоону камтыйт.

Жашылдандыруу, ошондой эле, ар кандай типтеги үйлөр жана коомдук жайлар үчүн актуалдуу болуп саналат. Аймактарды жашылдандыруу иш-чараларын жүргүзүү экологиялык абалды алда канча жакшыртууга алып келет.

Шаарды жашылдандыруу жана коомдук ландшафтты түзүү шаар тургундары менен айлана-чөйрөнүн ортосунда өз ара пайдалуу мамиле (эки тарап тең пайда ала алган) кура турган долбоорлор болуп саналат. Кыскача шаардык мейкиндикти/аймакты жашылдандыруу! Эң эле кеңири тараган шаарларды жашылдандыруунун түрлөрү бул жаңы курулган шаардын аймактарында бак-дарак тигүү, сейил бактарын жана жашыл ландшафттуу аймак куруу болуп саналат.

Шаарларды жашылдандыруу абанын булганышын жана шаар ичиндеги ызы-чууну азайтууга, селге алып келе турган катуу жамгырдын суусун сиңирип алууга, ошол жердеги жандыктарга жашоо шартын түзүүгө, жана ошондой эле шаар тургундарынын маанайын көтөрүп, жол кыймылын басаңдатууга, шаардагы криминалдык жоруктарды азайтууга (шаарды жашылдандыруу жана кылмыштуулук боюнча ушул шилтемеден кеңири маалымат алсаңыз болот: https://depts.washington.edu/hhwb/Thm_Crime.html) чоң шарт түзөт.

Климаттын өзгөрүүсү акыркы убакта абдан чоң маселе болуп калды. Жашылдандырылган дубал (living wall/живая стена) же бак-дарак отургузулган жолдор айлана-чөйрөгө позитивдүү таасирин тийгизет. Мындай жашылдандыруу тегерегиндеги чөйрөгө кычкылтекти көп бөлүп чыгарат дагы, адамдарга зыян болгон көмүр кычкыл газын өзүнө сиңирип алат.

Жашылдандыруу боз шаар аймактарына бир гана кооздукту тартуулабастан, ызы-чуу толгон шаар чөйрөсүндө тынчтыкты дагы орнотууга салымын кошот. Ошондой эле шаар тургундарынын физикалык жана менталдык саламаттыгына жардам берип, климаттын өзгөрүшүнө алып келген уулуу, зыяндуу газдардын санын азайтат.

Бак-дарактар, бадалдар, чырмооктор, гүлзарлар жана тикелей жашылдандыруу бул шаардык жашылдандыруунун түрлөрү.
партисипаторное планирование
participatory planning
Чогулуп пландаштыруу
Долбоордун башынан жана долбоорду ишке ашыруу убагында, тургундардын байкоолорун, ойлорун жана каалоо-тилектерин эске алуу менен баардык долбоордун катышуучулары баары менен биргелешип жамааттын/ошол аймакта жашаган тургундардын чыныгы муктаждыктарына чечим таба алышат. ⠀
Бир гана кеңеш алуу эмес, ошондой эле, чогулуп пландаштырууда ачык диалог жана аймакты жана иштелип жаткан долбоордун чыныгы колдонуучулары, адистер жана чечим кабыл алуучу жактар ортосунда дайыма өз ара байланыш болот.
⠀⠀
Шаар тургундарынын катышуусу төмөндөгү нерселерди кыла алат:

• Күндөлүк турмушта долбоору иштелип жаткан аймактын кандай колдонулаарына тиешелүү маалматтар менен шаар дизайны боюнча адистердин техникалык маалыматына салым кошот ⠀⠀
• Муктаждыктарга артыкчылык берет жана атайын аймактарды максат кылып жатат⠀
• Чыныгы муктаждыктарды чагылдыра турган анализ жана сунуштарды жакшыртат • Жергиликтүү тургундардын жамаатардын/коомдоштуктардын лидерлери менен биригишет⠀
• Долбоордун алгылыктуулугун көрсөтөт жана жергиликтүү жамаат/коомдоштук кийин ошол долбоорду өздөрү иштетип, багып кете ала тургандай болуусуна өбөлгө түзөт ⠀
• Демократиялык башкарууну жана жигердүү тургундарды колдойт ⠀
• Жергиликтүү жигердүү тургундадын жана жергиликтүү уюмдардын катышуусу аркылуу долбоор узак мөөнөткө созулуп жана колдоого алынаарын камсыздайт.
успокоение трафика
traffic calming
Кыймылды басаңдатуу
Сызыктарды чийүү, түстөр менен боё, жылдырууга оңой болгон буюмдарды орнотуу, мисалы тумбаларды, унаа токтотуучу жайларды азайтуу же кошуу, тротуарларды кеңейтип, улоо сыяктуу убактылуу материалдар менен иштесе болот.

Кыймылды басаңдатуу кичине масштабдагы өркүндөтүү менен бирге, көчөлөрдү жана тегерегиндеги жайларды дароо жакшырта алат, себеби сыноо учурунда узак мөөнөттүү муктажыдктарды дагы камсыздоого мүмкүндүк берет.
Кыймылды басаңдатууга байланыштуу кандай гана иш-аракеттер болбосун, анын коомчулук үчүн эң чоң пайдасы техникалык жакшыртуулар визуалдык жактан бак-дарактар, гүлдөр же башка жагымдуу нерселер менен өркүндөтүлсө дагы да жакшы болот.

Эң жакшы тажрыйбалар:

Кыймылды басаңдатуу боюнча ресурстарды жана план стандарттарын жакшы билген адистерди камтыйт;

Пландоочулар кыймылды басаңдатуунун ар кандай түрлөрүн колдонушу керек;

Кыймылдын ылдамдыгын көзөмөлдөө, көчөнүн эстетикалык көрүнүшүн жана жөө жүргүнчүлөрдүн, лесепетчендердин ыңгайын жакшыртууга багытталган көп багытуу максаттарды иштеп чыгуу;

Коомчулуктун катышуусун камсыз кылуу
тактический урбанизм
tactical urbanism
Тактикалык урбанизм
Тактикалык урбанизм шаарларда короо же көчөлөрдү жакшыртуу сыяктуу иш-чараларга багытталган, анча көп каражатты талап кылбаган жана убактылуу өзгөрүүлөрдү өзүнө камтыйт.

Биз жашап жаткан шаарыбызды жакшыртуу - жалпысынан короодон же көчөдөн башталат. Чоң масштабтагы аракеттердин өз оорду бар, бирок кичине масштабтагы жакшыртуулар маанилүү инвестиция кылуу үчүн жакшы жол катары каралууда. Мындай ыкма жергиликтүү шаармандарга маанилүү саясый жана каражат жаатында милдеттенме алуудан мурда ар кандай пландарды, долбоорлорду текшерүүгө мүмкүндүк берет. Кээ бир учурда тыюу салынган, кээде уруксаат берилген мындай иш-аракеттер "партизандык урбанизм", "күтүлбөгөн жерден жаралган урбанизм", "шаарды калыбына келтирүү" же "D.I.Y урбанизм" деген аттар менен белгилүү.

Бир бирине окшоп кеткен бир нече мүнөздөмөлөргө ээ болгон "тактикалык урбанизм" бул шаарды өзгөртүүгө багыталган ыкма. Анын төмөнкүдөй өзгөчөлүктөрү бар:
  • Атайын ойлонулган, фазалардан турган, шаарды өзгөртүүгө түртү болгон ыкма
  • Жеригиликтүү пландоодо келип чыккан кыйынчылыктарды чечүүгө жергиликтүү идеяларды сунуштайт
  • Кыска мөөнөттүү милдеттенме жана реалдуу үмүттөр
  • Кылган иш-аракеттердин өзүн өзү актоо ыктымалдуулугу жогору болгон төмөн деңгээлдеги тобокелдиктер
  • Шаар тургундарынын ортосундагы социалдык капиталды топтоо жана жеке/коомдук жана бейөкмөт уюмдар сыяктуу институттардын ортосунда уюштуруучулук капиталын куруу
плэйсмейкинг
placemaking
Жай/мейкиндик жасоо/куруу
Кишилерди жамаат менен бирге ар бир коомдоштуктун/топтун жүрөгүндө коомдук мейкиндиктерди/жайларды кайрадан кыялданууга жана иштеп чыгууга/ойлоп табууга шыктандырат.

Кишилер менен алар колдонгон жайлардын байланышын чыңдоо аркылуу, плейсмейкинг/ жай/мейкиндик жасоо/куруу биз өзүбүздүн коомдук чөйрөбүздү түзүүдөгү жалпы баалуулуктарга терең маани берүү үчүн шериктештик процесстерине таянат.

Жакшыраак шаардык жасалга/дизайнды көрсөтүү үчүн гана эмес, плэйсмейкинг/жай /мейкиндик жасоо/куруу коомдук жайларды колдонуунун жаратмандык үлгүсүн түзүүгө көмөктөшөт, жайды/мейкиндикти чагылдырган физикалык, маданий жана социалдык өз таанымдарга/иденттүүлүктөргө көңүлдү бурат жана анда болуп жаткан өзгөрүүлөргө колдоо көрсөтөт.

Placemaking/жай/мейкиндик жасоо/куруу бул:
  • Коом тарабынан жасалган/жүргүзүлгөн
  • Кыялга шайкеш келген
  • Калыптан/формадан мурда функциясы маанилүү болгон
  • Тез ылайыкташуучу
  • Инклюзивдүү ▫️Багыттарды жаратууга фокусташкан
  • Конкреттүү шарттарга байланыштуу
  • Динамикалуу
  • Транс-дисциплинардык
  • Өзгөрүүгө ачык
  • Ийкемдүү
  • Биргелешип жасалган
  • Коомдук
сообщество
community
Коомдоштук/топ
Киши/инсан – социалдык жандык. Ар бирибиз бир нече коомдоштуктардын/топтордун мүчөсүбүз. Коомдоштуктар/топтор жашаган жерге (үй, короо, район), иштеген же окуган жерге (коллектив, бүтүрүүчүлөр бирикмелери), жалпы кесиптик кызыкчылыктарга, жашоо мүнөзүнө же хоббисине (спорттук бирикмелер, кол өнөрчүлөрдүн бирикмеси) жана жалпы баалуулуктарга (ыктыярчылар, жаратылыш коргоочулар) таянып түзүлөт.

Коом таануучулардын (социологдордун) ою боюнча коомдоштуктар/топтор – бул төрт негизги белгиге ээ кишилердин тобу болуп эсептелет. Ал төрт белги төмөндөгүчө:

  • Коомдук мамилелер- бул каражат, маалымат, жардам же дарек сыяктуу ар кандай ресурстар менен бөлүшүү. Бири бириңиздерге бир нерсе тууралуу даттанып, анан колдоо күтүп жатсаңыз, бул дагы ресурс алмашуу болуп эсептелет; мындай абалда бул эмоционалдык ресурс болуп саналат. Же болбосо коллективде боло турган иш-чарага даярдык көрүүдө маалымат алмашуу, же жаңы эле жарыяланган сынак тууралуу бөлүшүү мисал боло алат.
  • Социалдык нормалар – коомдоштуктардын/топтордун ичинде өз ара нормалар жана эрежелер болот. Мисалы, тазалыкчылар жумуш аткарып жатканда уюлдук телефонду колдонбойбуз деп же ыктыярчылар иш-чарага кечикпейбиз деп сүйлөшүп алышты.
  • Жалпы маданият. Топтун/коомдуктун мүчөлөрүнүн өз ара мамилесинин негизинде өздүк маданияты жана баарлашуу ыкмасы пайда болот. Мисалы, IT тармагында иштегендердин өз терминдерди колдонушат; бир короодо (двор) жашагандар жаз келгенде айлана-чөйрөнү тазалоо жана көрктөндүрүүнү ар айдын алтынчы күнүнүдө чогулуп аткарышат сыяктуу
  • Үзгүлтүксүө карым-катыш. Топтун/коомдоштуктун өздүк маданият жана баарлашуу ыкмасы топтун/коомдоштуктун мүчөлөрү үзгүлтүксүз катышып турганда гана түзүлөт. Бир гана жолу жолугушуу сыяктуу иш-чаралар шаардык топтордун/коомдоштуктардын түзүлүүсүнө себеп боло албайт.
Шаар коомдоштуктары/топтору биздин түшүнүгүбүздө жогорудагы өзгөчөлүктөргө ээ болуп, өз шаарынын маселелеринин тегерегинде курулган шаар тургундарынын коомдоштугу/тобу болуп саналат.
общественное пространство
public space
Коомдук мейкиндик/жай
Коомдук мейкиндик/жай - коомго тиешелүү же коомдун баардык мүчөлөрү бекер колдоно алган жана ачык жерлерди өзүнө камтыйт. Көчөлөр (анын ичинде тротуарлар), коомдук аянттар, көлдүн жээктери жана парктар негизинен коомдук мейкиндиктер/жайлар деп саналат. Ошондой эле коомдук мейкиндиктер/жайлар жабык дагы болушу мүмкүн, мисалы: автобекеттердин имараты же соода борборлорунун залдары (соода борборлорунун аймагында, залында убакыт өткөрүү үчүн акча төлөнбөйт). Кайсы бир деңгээлде мамлекеттик мекемелер дагы коомдук жайлардын катарына кирет, мисалы белгилүү гана кишилердин кирүүсү менен чектелсе дагы коомдук китепканалар ошондой мейкиндиктердин бири болуп эсептелет.

Коомдук мейкиндик/жай түшүнүгү мындай жайлар/мейкиндиктерди кишилер кандай колдонушат жана кандай факторлор ага себеп болот деген маселени изилдеген батыштык коом таануучулары жана архитекторлордун лексиконунан келген.
Макалалар
Content Oriented Web
Make great presentations, longreads, and landing pages, as well as photo stories, blogs, lookbooks, and all other kinds of content oriented projects.